Historie

Op 7 maart 1866 werd in Den Haag door Donald Jacob Baron Mackay (1839-1921) de Vereeniging De Sphinx opgericht, in hotel Groot Keizershof op het Buitenhof.

Het doel van de vereniging was ‘gedachtenuitwisseling’ over onderwerpen van kunst en wetenschap onder de ledengroep, via lezingen en debatten. Den Haag was destijds rijk aan zulke besloten herensociëteiten, die algemene ontwikkeling of hulp aan goede doelen combineerden met gezellig samenzijn en een borreltje. Ook De Sphinx had zo’n intiem’, ‘broederlijk’ karakter. Het onderling besprokene werd niet naar buiten gebracht, lidmaatschap werd niet publiek gemaakt en tot 2004 konden dames zelfs geen lid worden. Mackay was student op Gymnasium Haganum en studeerde rechten te Leiden. Na het behalen van zijn doctorstitel was hij werkzaam bij het Nederlands gezantschap in Londen en later het Ministerie van Koloniën in Den Haag. Van 1871 tot 1877 was Mackay Liberaal lid van de Tweede Kamer. Hierna vertrok hij naar Engeland, waar hij zich tot Brits onderdaan liet nationaliseren en de Schotse titel ‘Lord Reay’ erfde. Hij verwierf een zetel in het House of Lords en huwde een vermogende weduwe, Fanny Hasker. Vervolgens werd hij benoemd tot Gouverneur van Bombay en later onderminister voor India. Al die tijd hield Mackay contact met De Sphinx, ook na zijn terugkeer in Londen. In 1917 werd hij slachtoffer van een ernstige aanrijding. Zijn gezondheid bleef zorgelijk en hij overleed in 1921.

In de eerste 60 jaar van haar bestaan kwam De Sphinx in diverse gelegenheden bijeen: eerst in hotel “Groot Keizershof “ (het huidige Corona) en vervolgens in verschillende gelegenheden in de Wagenstraat, het Buitenhof, het Toernooiveld, de Spuistraat, de Kazernestraat, de Passage, het Lange Voorhout (Pulchri Studio), de Groenmarkt en het Prins Hendrikplein. Na 1923 wordt De Sphinx honkvaster en komt ze vervolgens bijeen in Boschlust, Hotel Ambassador, Pulchri Studio en het KIVI.

Op 23 mei 1941 werd het 75 jarig bestaan van De Sphinx gevierd in de Mesdagzaal van Pulchri Studio, maar vanwege de bezetting kon dit geen grootse viering worden. Desalniettemin waren er 160 leden aanwezig.

Op 11 juli 1941 werd op last van de bezetter de vereniging opgeheven en de goed gevulde kas werd in beslag genomen. Na de oorlog werd deze afgedwongen opheffing bij Besluit van het Nederlandsch Beheersinstituut van 9 januari 1946 officieel ongedaan gemaakt. De eerste naoorlogse bijeenkomst werd op 15 november 1945 gehouden in de Louis XV van Pulchri Studio. In die oorlogsperiode daalde het ledental van 280 naar 200 waarvan er 60 leden waren overleden. Drie leden werden geroyeerd vanwege hun collaboratie met de Duitsers. De eerste voorzitter na de Tweede Wereldoorlog was Luitenant-Generaal W.J.C. Schuurman.

Vanaf 1975 komen de leden van de Sphinx permanent bijeen in De Nieuwe of Littéraire Sociëteit De Witte. Sinds 2016 is de vaste plaats van bijeenkomst wederom het Schilderkunstig Genootschap Pulchri Studio op het Lange Voorhout 15, Den Haag.

Sinds 2004 kunnen vrouwen lid worden van De Sphinx. In 2009 werd Christa Toorop van Homeijer het eerste vrouwelijke bestuurslid (penningmeester), in 2011 werd Ineke Bink-Leijh de eerste vrouwelijke vicevoorzitter en in 2020 werd Joke van der Leeuw-Roord de eerste vrouwelijke voorzitter van Vereeniging De Sphinx. In 2016 werd Anneke Roodenburg-van Looy het eerste en tot nog toe het enige vrouwelijke erelid.

30 maart 1866 – advertentie in het Dagblad voor Zuid Holland en ´s Gravenhage

27 mei 1966 – diner in Hotel Des Indes ter gelegenheid van het 100 jarig bestaan.

150 jarig bestaat van Vereeniging De Sphinx – 2016

Programmaboekje ´Le Sphinx´ ter gelegenheid van het 150 jarig jubileum.

De Sphinx 155 jaar.

De eerste en de laatste locatie van De Sphinx. Respectievelijk hotel Groot Keizershof en Pulchri Studio. Plus de advertentie over de oprichting.