Brochure 1989

(Sphinx kennismakingsbrochure uit 1989)

 

Wat is “DE SPIIINX”

In maart van het jaar 1866 werd de vereeniging “De Sphinx” opgericht door een enthousiast gezelschap van meest jongere Hagenaars.

De Sphinx bestaat nog steeds en het enthousiasme is er ook nog.

Het doel van dit ilnagse genootschap is: “aan belangstellenden in wetenschap of kunst, de gelegenheid te verschaffen op geregelde tijden elkaar te ontmoeten en van gedachten te wisselen”.

Die doelstelling wordt ook In 1989 nog volledig waar gemaakt. De leden ontmoeten elkaar in het winter-seizoen (oktober tot april) elke 14 dagen op een donderdagavond om te luisteren naar iemand van het gezelschap die een causerie, voordracht of improvisatie geeft over een onderwerp dat hij beheerst en (lat hem na aan het hart ligt.

Dikwijls met dia’s, film of andere visuele middelen onderstreept of toegelicht en altijd met een debat tot slot tussen de aanwezige Sphinxleden onderling en met de inleider.

Waarover praatten zij?

Er zijn tot heden in onze club bijna 2700 uiteenzettingen gehouden.

De literator Dr Jan ton Brink sprak vrij dikwijls. Bijvoorbeeld in het najaar van 1888 over Dostojewski. Een arts, Dr. H. de Zwaan sprak — nu 100 jaar geleden — over de “ontwikkeling der chirurgie in deze eeuw”.De historicus Jhr. C.A. van Sypestein sprak over “De woonhuizen van Johan de Wit” en over “Egmond en Hoorne”.

In de 90er jaren sprak Dr. P.C. Margadant over “Griekse blijspelen”. De heer G. van Zuylen hield een causerie over Panama.

In de nieuwe twintigste eeuw liet de schilder H.W. Mesdag een aantal van zijn aquarellen zien en een half jaar later was dat aanleiding voor de verzamelaar C.A. Eckstein zijn verzameling photo-gravuren, aquarellen en potloodtekeningen te tonen.

“Moet Nederland allianties sluiten” was de vraag die Mr J.B. Breukelman in 1902 aan

de orde stelde. Over de”stormvloed In Zeeland van 1906” werd door een deskundige gesproken zoals dat ook over de gebeurtenissen in 1953 en over de Deltawerken gebeurde.

En om enkele onderwerpen te noemen van de laatste 5 jaar:

—Recente indrukken van China en Tibet (Dr. H.N. Boon)

— Hedendaagse archeologie (Dr. M.S. Kamminga)

-. Vijftig jaar kindergeneeskunde (Dr J.M. Soeters)

— Kastelen, buitenplaatsen en havezaten in Salland(J.W. Lieftinck)

— Enkele blikken in de historie van Bronovo (Ds A. Nortier)

— Jugendstil en art deco (Mr A.J.S. Douma)

De excursies

De Sphinx organiseert voor zijn leden twee excursies per jaar, genaamd de Zomersphinx

en de Najaarssphlnx.

De laatste vindt steeds plaats in de Haagse regio, de Zomersphinx wat verder weg, bijv.:

— De Koninklijke Marine, Den helder

— Hoofdkantoor van De Nederlandse Bonk, Amsterdam

— Shell Chemie, Moerdijk

— Hoofdkantoor Nederlandse Spoorwegen, Utrecht

— Kerk en vesting, Naarden

En eveneens uit de laatste Jaren kunnen als doel van de Najaarssphinx worden genoemd:

— Dr. Neher laboratorium, Leidschendam

— hoofdbureau van politie, Den Haag

— Haagse courant, Rijswijk

— Koninklijke bibliotheek, Den Haag

— Fac. voor Luchtvaart— en Ruimtevaarttechniek, Delft.

Lustrum 1966

VEREENIGING “DE SPHINX”

H.H, Leden van de “Vereeniging De Sphinx’,

De Sphinx viert dit jaar zijn 100-jarig bestaan.
Net het oog hierop werd verleden jaar een lustrum—commissie benoemd, die de opdracht kreeg een programma samen te stellen ter viering van dit bijzondere feit.
Het doet ons genoegen U te kunnen berichten, dat de lustrumcommissie thans het programma heeft vastgesteld. Het Bestuur heeft gemeend U reeds nu in grote trekken de plannen te moeten ontvouwen, opdat U hiermede rekening kunt houden en waardoor, naar te hopen valt, vele leden aan de diverse festiviteiten zullen deelnemen.

Het programma ziet er aldus uit:
dinsdag, 24 mei 1966 Van 18 uur tot ca, 20 uur:
Ontvangst door Burgemeester en Wethouders van Den Haag in het Gebouw van de Gemeenteraad, Javastraat 26.
woensdag, 25 mei 1966: Een boottocht, met echtgenote naar de Deltawerken vanuit Rotterdam,
9uur: Vertrek per bus van het Plein naar Rotterdam, Ca. 18 uur in Den Haag terug.
Aan boord wordt een koffietafel gebruikt, terwijl uiteraard s morgens koffie en 's middags thee wordt geserveerd.
De kosten van deze tocht per persoon ca. f 11,—-.

Donderdag, 26 mei 1966: Vanaf 19 uur aperitief en om 20 uur diner, waarbij ook de echtgenoten van harte welkom zijn in Hotel des Indes, waar ook in 1891 het 25—jarig bestaan van de Sphinx werd gevierd.
Kosten van borrel, diner, wijnen, koffie en cognac per persoon f 25,-- (inclusief bedieningsgeld)

Teneinde enig inzicht te krijgen in het aantal deelnemers aan de festiviteiten, moge ik U verzoeken door middel van onderstaand strookje vóór 25 maart a,s. te willen kenbaar maken aan welke onderdelen der festiviteiten U al dan niet denkt deel te nemen,
s-Gravenhage,
Namens het Bestuur,

H.J.van Rossum,
(Penningmeester)
Opgericht 23 Mei 1866
donderdag, 26 mei 1966:

Berijmde kroniek 2014

Voorwaarde van een kroniek is dat ik de chronologische volgorde bewaar,

dus begin ik gewoon met het jaardiner van vorig jaar.

Geanimeerd en interessant, maar wel met 8 personen meer,

dat klinkt verontrustend, maar sta mij toe dat ik dat relativeer.

 

Minstens vijf leden zijn zonzoekend gevlogen naar een tropisch eiland in de West,

het klinkt onvoorstelbaar, maar ook zonder ons vermaken zij zich opperbest.

Een van die eminente leden is Anneke Roodenburg, en juist zij verdiend enig eerbetoon,

want met 50 jaar gecombineerd lidmaatschap spant zij absoluut de kroon.

 

Vervolgens kwamen we via Modern China bij het Alba Amicorum terecht,

en in maart hebben we heel wat kilometers in Couperus’ Den Haag afgelegd. 

Na de wandeling hebben we genoten van een kleine dis bij De Haagsche Kluis,

alvorens we terug spoedde naar Sociëteit De Witte, ook ons imposante thuis.

 

Evert Louwman was die avond onze gedistingeerde gast,

hij bracht niet alleen zijn presentatie mee, maar ook een zware ballast.

Namelijk een kilo’s zwaar massief zilveren miniatuur,

Ingepakt viel het niet op, want het was verpakt in een soort maculatuur.

 

De EU en vrijmetselarij wisten ons in aanloop naar de zomer uiterst te boeien,

onze ambivalente Europese en mystieke gevoelens zorgden voor veel vragen, ze bleven maar vloeien.  

De trip naar het Dordste was een doorslaand succes,

echter de grootte van de bus en een verdwenen Sphinxlid zorgde voor de nodige stress.

 

Wie herinnert zich niet “In de Klander Muelen” of “Den Witte Haen”,

de Grote kerk, de rondvaart en alles over het Dordste handelsbestaan.

Het weer speelde natuurlijk een belangrijke rol,

en voor we het wisten, was de dag voorbij en zat de bus bijna weer vol.

 

Onze Jan, voordrachtskunstenaar van Couperus, was de enige die miste,

maar laten we niet over wie op wie en waar zou wachten gaan twiste.

Gelukkig kende hij Dordrecht op zijn duimpje  en nam hij de trein,

terwijl de bus nog even wachtte bij het stadspaleis van Simon van Gein.

 

Het dieptepunt van onze vereeniging vorig jaar behoeft geen betoog, 

dat was het verlies van ons trouwe lid en dierbare vriend Max van der Hoog.

Wie herinnert zich niet zijn jaarlijkse speech over beroemde mensen die hij had ontmoet, 

en proosten op de vorstin was zijn specialiteit, en dat deed hij goed. 

 

Eerder al was het woord stadpaleis ter sprake gekomen,

dat is zeker ook op Max van toepassing, met zijn huis en verzameling van vervlogen dromen.

Jaren geleden kwamen Christa en ik hem eens drie bestelde boekjes aanreiken,

en voor we het wisten, stond we met een glas champagne naar zijn voorvaderen te kijken.

 

Zo ook met de wandeling door Den Haag wist hij de groep van de gids te scheiden,

om ons op het Surinameplein naar zijn eigen huis te leiden.

Minder bekend was Ruud Greve, waar we eveneens afscheid van hebben genomen,

in tegenstelling tot Max, was Ruud wat minder vaak naar onze bijeenkomsten gekomen. 

 

Plaatsen van beschaafd vertier was het eerste item na de zomerse periode,

gevolgd door onze eigen Karel, die alles weet over de islam en iedere Christelijke synode.

Karel laat zich overigens bij u verexcuseren,

Want hij vertoeft wederom in het buitenland, om alles van en over de antieke wereld te leren.

 

In november werd ons duidelijk wat Van Hogendorp voor onze geschiedenis heeft betekent,

Zijn historische contributie aan onze constitutie was baanbrekend.

De feestmaand werd in stijl afgesloten met muziek van de Domra,

Een Russische instrument afkomstig van de ijzige toendra.

 

Dat ik hier mag staan vanavond betekent, dat u Ineke en mijzelf heeft herkozen,

en dat Christa voor de vijfde keer op rij de cijfers goed heeft uitgeplozen.

Uiteraard ook dat Karel en Machiel hun eerst jaar glansrijk hebben doorstaan,

en dat we met z’n allen dit jaar gaan genieten van het 148e jaar van ons bestaan.

 

Michael Toorop

 

Lustrum 2006

tafelrede van de voorzitter van “de Vereeniging De Sphinx”, de heer drs. P. De Kiefte tijdens het diner ter gelegenheid van het 28ste lustrum op 23 februari 2006.

Dames en heren tafelgenoten en lustrumvrienden,

In de Groene Zaal vierde op 23 mei 1991 De Sphinx, op grootse wijze zijn 125 jarig bestaan met een receptie, die door vele mensen werd bezocht. Journalisten en fotografen waren aanwezig. Na de receptie vond een feestelijk diner plaats, waarbij behalve 44 leden, burgemeester Havermans en zijn echtgenote aanwezig waren. Er werden talrijke toespraken gehouden en de burgemeester reikte namens de gemeente de stadspenning van Den Haag uit aan de toenmalige voorzitter, de heer Douma. Van de toen aanwezige leden is alleen dhr Troost ook nu aanwezig.

Vandaag doen wij het wat bescheidener. De heer Douma is overleden, de stadspenning is zoek, burgemeester Havermans zit in de Rekenkamer en De Sphinx heeft niet 111 herenleden, zoals toen, maar 80 dames en herenleden.

Dat neemt niet weg dat we stil moeten en willen staan bij 140 jaar De Sphinx. De heren oprichters waren in 1866 nog onwetend van opkomst en verval van communisme en nationaal socialisme, zij vermoedde nog niet dat twee wereldoorlogen en diverse Europese oorlogen nog moesten worden uitgevochten. Emancipatie, democratisering, globalisering en automatisering waren nog onbekende begrippen.

De samenleving en daarbij De Sphinx is sinds de oprichting ingrijpend veranderd. Wanneer wij, zoals wij hier zitten, voor de ballotagecommissie van De Sphinx van 1866 hadden moeten verschijnen waren wij waarschijnlijk geen van allen aangenomen als lid: dames sowieso niet en de heren werden alleen toegelaten als op hun beroep, titulatuur en vooral hun afkomst niets was aan te merken. Adeldom was in die tijd een niet geringe aanbeveling.

Maar vooral in de laatste 40 jaar zijn de veranderingen nog sneller gegaan. Om daar een indruk van te krijgen heb ik mij gewend tot de weinige oudere leden, die die laatste 40 jaar hebben meegemaakt. Na het verscheiden van Mr Plantenga (1947) is het ons erelid en oud-penningmeester Drs Roodenburg (1964), die de oudste in anciënniteit is. Hij was in 1964 verreweg het jongste lid met zijn 46 jaar. Ook ben ik te rade gegaan bij de oud voorzitters Troost (hier aanwezig) en Goormans (hij laat u recht hartelijk groeten), alsmede secretaris Vilders, het lid Hoogewegen en het oud-lid Essenstam. Zij allen representeren De Sphinx zoals die vroeger was. Oude namen kwamen voorbij: Douma, Lint van Erk, Van Dijk, Kuiperie, de Kok, Konink, Martini, Van Gelder, Wagenvoort, Molly Geertsema, Luitse, Van der Laan, e.v.a. Zij allen zijn, met hun verdiensten en eigenaardigheden opgenomen in het Sphinx pantheon.

Hoe nu de vroegere Sphinx te typeren ?
Een gezellige, ietwat formele, herenclub, waar de leden, met meer of minder succes een voordracht “op niveau” hielden (niet altijd even boeiend, er viel wel eens een sleetje dia’s om, er vielen wel eens heren in diepe slaap, leden met een auditieve handicap klaagden soms luidop dwars door de lezing over het huns inziens fluisteren van de spreker). Bij het verkrijgen van het lidmaatschap werd bedongen, dat men wel bereid moest zijn een lezing te houden. Het bestuurslidmaatschap werd soms een hele eer geacht met name door de echtgenote van zo’n bestuurslid. Soms werd dit lidmaatschap als bijzonder leuk ervaren (het werd in zo’n geval niet zelden gezien als “geoorloofde uithuizigheid”). De dames mochten wel op de bijeenkomsten komen maar vooral geen lid worden.

De anekdote om de plaats van de vrouw in De Sphinx te illustreren volgt hier:
In de 70-er jaren ging de Zomersphinx naar het vestingstadje Naarden. Een bus geheel gevuld met Sphinx heren begaf zich op pad. De vrouw van een bestuurslid was bereid in haar auto enkele heren waarvoor geen plaats was in de bus, in haar auto te vervoeren. Enfin, de vestingwerken werden bezocht en men toog naar het restaurant voor de lunch. Tot stomme verbazing van  de vrouw van het bestuurslid werd haar de toegang tot de lunchzaal geweigerd; want de lunch was alleen voor de leden, dus heren van De Sphinx. Mevrouw was veroordeeld tot het nuttigen van een broodje in de chauffeurs kantine. Het broodje werd niet vergoed.

Wie was deze zo beproefde vrouw ? Zij beleeft nu haar “finest hour”, als volwaardig lid van De Sphinx en zou aan dit diner deelnemen (en niet bij de koks of bij de portier) maar om logistieke redenen kan zij niet in ons midden zijn: mevrouw Roodenburg.

Ik grijp nu de gelegenheid aan om een toast uit te brengen op ons oudste, in anciënniteit levende lid, die bovendien zo vriendelijk is om elk jaar ons allen een glas wijn aan te bieden. Op de heer Roodenburg !!!

De laatste twee jaar, met name, is onze vereniging sterk veranderd. Dames werden toegelaten, natuurlijk, dat had al veel eerder moeten gebeuren. Wanneer de, toch redelijk conservatieve societeit De Witte al in 1926 dames toeliet, dan is De Sphinx, daar wel erg laat mee geweest. Het ledental is toe-, de gemiddelde leeftijd enigszins afgenomen. Het gaat informeler toe op de bijeenkomsten en de vergaderingen.

De Sphinx heeft een grotere bekendheid gekregen dankzij een, onder het voorzitterschap van de heer Verkerk gestarte en door het huidige bestuur met kracht voortgezette, publiciteitsactie. Vele mensen in De Witte weten nu wat De Sphinx is. De weinige ongelukkigen, die nog onkundig zijn van ons bestaan zullen spoedig uit de droom  geholpen worden, dat kan ik u verzekeren.

Ik wil met uw welnemen het glas heffen en een dronk uitbrengen op onze vereniging De Sphinx. Moge de leden van onze vereniging zo tolerant met elkaar omgaan als wijlen ons lid Plantenga het op het diner in 1991 voor De Sphinx van toen constateerde !!!

Leve De Sphinx !!!

berijmde kroniek 2016

Sinds 1748 kennen wij vele plaatsen van beschaafd vertier hier in Den Haag, 

en dat de Haagsche Club - Plaats Royaal de oudste is, horen ze daar graag.

Maar van Dr. Jan Hein Furnée leerden we dat wij de oudste zijn zonder eigen lokaliteit, 

en dat betekende voor onze Vereeniging, qua etablissementen, de nodige variëteit. 

 

Tot 1974 waren we in Den Haag te gast in de meest uiteenlopende panden, 

en zo hadden we bijvoorbeeld met Groot Keizershof en Hotel Ambassador innige banden. 

Uiteindelijk streken we neer hier in het sociëteitsgebouw van De Witte aan het Plein, 

en zijn de maandelijkse lezingen en jaarlijkse uitstapjes de slijpstenen van ons brein. 

 

Hulde aan Baron Mackay, want hij heeft destijds het Haagse sociëteitsleven verlicht,  

want samen met de heren Beyen en Tak heeft hij 150 jaar geleden onze vereeniging opgericht. 

Zonder deze kamerjonker des Konings hadden we hier vanavond niet gefeest, 

en eerlijk is eerlijk, dan was mijn familie 91 mensen minder groot geweest.

 

Welke Sphinx Baron MacKay voor ogen had blijft een ingewikkelde materie, 

want Karel en Jacques hebben uiteenlopende argumenten voor dit wonderlijke mysterie.  

Van al die 150 glorieuze jaren waren we noodgedwongen vier jaren inactief, 

toen de bezetter hier te lande, in 1941 onze mooie vereeniging rucksichloss ophief. 

 

In dat jaar vierden we nog net ons 75 jarig bestaan in de Mesdagzaal van Pulchri Studio, 

en vier jaar later werd in Pulchri’s Louise XV zaal gewerkt aan een heus doorstartscenario. 

Helaas wisten 60 van onze leden de verschrikkingen van de oorlog niet te overleven, 

en werden er in november van dat jaar slechts 191 leden weer ingeschreven. 

 

In al die jaren is de contributie onvermijdelijk langzaam maar zeker gestegen, 

maar gelukkig heeft de verhoging van 1 gulden tot 40 euro steeds uw zegen gekregen. 

De bijdragen van introducés leidde vaker tot een milde vorm van debat, 

echter de impact hiervan op onze begrotingen moet ook weer niet worden overschat.  

 

De heren maakten vroeger uitstapjes door het hele land en moesten hun dames achterlaten, 

Anneke Roodenburg mocht wel chaufferen, maar moest hen bij de voordeur snel verlaten. 

Van 1907 tot 2004 hebben de heren namelijk over ‘t vrouwenlidmaatschap gediscussieerd, 

en pas in 2009 werd Christa Toorop als eerste vrouwelijke bestuurslid geïnstalleerd. 

 

Bijna 3000 bijeenkomsten zijn er in die 150 jaar door en voor u georganiseerd, 

en hebben we heel wat geluisterd, gelachen en oh ja…ook veel geleerd. 

Bij de Sphinx waren mensen als Mesdag, Donner en Drees junior te gast, 

en spraken over alles behalve politiek of godsdienst, want dat vond met toen nog ongepast. 

 

In 1966 vierden wij o.a. in Hotel Des Indes drie dagen lang ons honderdjarig bestaan,

en Burgemeester Kolfschoten sprak toen feestelijk de herenleden en hun partners aan. 

Hij had het bij deze gelegenheid over de Sphinx ligustri, een eendagsvlinder van formaat,

maar behalve die naam is er volgens mij geen enkele vergelijking die hier verder opgaat. 

 

In deze zaal werd in 1991 ons 125 jarig bestaan gevierd met burgemeester Havermans,

de uitreiking van de Haagse stadspenning gaf toen aan ons jubileum een extra glans. 

Naast ambtsdragers werd de receptie ook toen bezocht door journalisten en fotografen, 

maar ondanks een kleiner ledenbestand zijn er vanavond toch meer leden komen opdraven. 

 

Het meest bijzondere van het 20ste lustrum zit ook hedenavond hier in de zaal,

onze dierbare Anneke Roodenburg, al meer dan 50 jaar gezeten aan ons jaarlijkse maal. 

Dan hebben we ook nog een onbekende bekende in ons midden en wel van 5 jaar geleden, 

want Frans de Leef heeft destijds met Carpe Diem voor ons in de Kluis opgetreden. 

 

We prijzen ons gelukkig met elk lid ongeacht de anciënniteit, 

maar de namen van een paar oud-bestuursleden wil ik graag nog even kwijt. 

Dank aan Ton Verkerk, Paul de Kiefte, Lou Bolt, Gerard Giebels, Marijke Groen en Joop Koordes, 

maar ook Hans Vleeschouwer en onze scribent historica Jacques Zonneveld droegen bij aan ons succes. 

 

Onze vereniging heeft onder haar leden vele grote en dierbare namen gekend, 

maar op twee ontvallen leden maak ik u vanavond graag nog even attent. 

Natuurlijk mogen Marijke Cats en Max Verhoog vanavond niet worden overgeslagen, 

want hun namen zijn in het collectieve geheugen van ons Sphinx-ers opgeslagen. 

 

Met weemoed en dankbaarheid kijken we terug op 150 mooie en leerzame jaren, 

en Ineke, Christa, Karel, Machiel en ik staan te popelen om ook in dit lustrumjaar de klus te klaren. 

Dank voor uw steun, vriendschap en mateloze vertrouwen, 

nog 1 gang en dan gaan we samen de opera Le Sphinx aanschouwen. 

 

Michael Toorop